Tam mətn formasında buradan oxuya bilərsiniz

Mirzə Bala Məmmədzadə

 Mirzə Bala Məmmədzadə 1898-ci il mayın 24-də Abşeronun Zirə kəndində balıqçı ailəsində anadan olub. Uşaqlığı Bakıda Çəmbərəkənd deyilən yerdə keçmişdir. Burada rus-tatar məktəbində ibtidai təhsil almışdır (1907-1914). Tələbəlik illərində “Nəf eli və yaxud elmin sonu” adlı kitabçasını “Kaspi” mətbəəsində çap etdirmişdir. (1912). “Məhəmmədiyyə” dərnəyində qabaqcıl fikirli ziyalılarla yaxından tanış olması onun dünyagörüşünün formalaşmasına ciddi təsir göstərir. Bakı texniki sənaye məktəbində təhsilini davam etdirir. Bu dövrdə “Azərbaycan”, “Gənclik sədası” və s. qəzetlərdə arabir çıxış edir.

Azərbaycanda Xalq Cümhuriyyəti qurulduğu vaxtdan (1918-ci il 28 may) onun möhkəmlənməsi uğrunda mübarizəyə qoşulur. Onun redaktorluğu ilə “Gənclər yurdu” jurnalı (Müsavat Partiyasının nəzdində yaranan “Gənclər cəmiyyəti”nin orqanı) nəşr olunur (1918-ci il 23 iyul). Tbilisidə “İki inqilab arasında” (1918) kitabı kütləvi tirajla buraxılır. Burada 1905-1917-ci illərdə Azərbaycanda mətbuat, maarif, ədəbiyyat, teatr və s. tarixinə ümumi bir nəzər salınmışdır. “Müsavat”ın Bakı komitəsinə üzv seçilir. “Bakı uğrunda mübarizə” pyesi 1919-cu il sentyabrın 16-da Azərbaycan teatr səhnəsində tamaşaya qoyulmuşdur. 1920-ci illərdə Azərbaycan Ali Xalq Təsərrüfatı Şurasında tərcüməçi, orta məktəblərdə müəllim kimi çalışır, eyni zamanda “Yeni yıldız” jurnalında Azərbaycan tarixi haqqında silsilə məqalələrlə çıxış edir. “Azərbaycan türk mətbuatı” (1922) kitabını nəşr etdirir.
1920-1926

Daha sonra Mirzə Bala Məmmədzadə İstanbulda məskunlaşır (1927). Burada “Azəri türk”, “Odlu yurd”, “Azərbaycan yurd bilgisi” jurnalları ilə əməkdaşlıq edir. Eyni zamanda İstanbul Universitetinin hüquq fakültəsində təhsilini davam etdirir. 1931-ci ildə Mirzə Bala Məmmədzadə də Məhəmməd Əmin Rəsulzadə və digər mühacirlərlə birlikdə Türkiyəni tərk edib Polşada yaşamaq məcburiyyətində qalır. “İslam ensiklopediyası” və “Türk islam ensiklopediyası” üçün sifarişlə məqalə-oçerklər yazmışdır. Berlində “Milli Azərbaycan hərəkatı” (1938), “Milli Azərbaycan “Müsavat” Xalq Partiyasının tarixi” kitabları nəşr olunmuşdur. M.B.Məmmədzadə 1954-cü ildə “Amerika Komitəsi”nin Münhen şəhərində açdığı “Sovet Birliyini öyrənən institut”da direktor və direktor müavini vəzifəsində çalışır. Burada “Dərgi” məcmuəsində çıxış edir. “Yeni Qafqaziyyə”, “Azəri türk”, “İstiqlal”, “Qurtuluş”, “Azərbaycan yurd bilgisi”, “Milliyyət”, “Kommunizmlə mücadilə”, “Sabah” və s. mühacirətdə çıxan onlarla qəzet və jurnallarda külli miqdarda publisistik məqalələri çap olunmuşdur. Onun məqalələri “Mirzə Bala”, “Nuhoğlu”, “A.Kut”, “M.B.Məmmədzadə”, “M.B.Daşdəmir”, “Əli Kutluq” imzaları ilə çıxmışdır.
Vəfatı